Fundamenten | Eigenaarschap en toe-eigening

Heeft de erfgoed­gemeenschap zich het erfgoed toegeëigend? In hoeverre is de erfgoed­gemeenschap bereid om verantwoording te dragen voor het erfgoed?


Stel jij dit soort vragen als je de dialoog met een potentiële erfgoed­gemeenschap aangaat?




Zonder draagvlak is er geen erfgoed

In het verlengde van Bewustzijn en identiteit ligt het concept 'eigenaarschap'. Vaak is het niet voldoende wanneer een gemeenschap een object of gebruik enkel waardeert en dat object of gebruik aan een gemeenschappelijke identiteit verbindt. Het gebeurt immers regelmatig dat een wijk een buurtkerk als onderdeel van hun lokale identiteit beschauwt, maar toch niet bereid is verantwoordelijkheid voor de kerk te dragen wanneer er achterstallig onderhoud is. Als er wel gevoelens van gemeenschappelijk eigenaarschap en verantwoordelijkheid bestaan, wordt het gezamenlijk borgen van het erfgoed eenvoudiger.

Een bepaalde hoeveelheid eigenaarschap is zelfs noodzakelijk om een object of gebruik het label 'erfgoed' te geven. Als een gemeenschap geen enkele verantwoordelijkheid wil nemen, mogen er twijfels bestaan over de waardering die voor de gemeenschap en het erfgoed wordt gevoeld. In dit soort situaties kan er misschien worden geconcludeerd dat er onvoldoende draagvlak is voor het erfgoed, en er daarom geen actieve erfgoed­gemeenschap bestaat.


Betwist en gedeeld eigenaarschap

Het komt regelmatig voor dat erfgoed door verschillende individuen en groepen wordt toegeëigend zonder dat deze actoren zich met elkaar verbonden voelen. Het gebeurt zelfs weleens dat een van de actoren die het erfgoed toe-eigent nadrukkelijk vindt dat de andere actoren geen recht hebben op het erfgoed. Denk bijvoorbeeld aan Mongolian throat singing, dat door China bij UNESCO als Chinees immaterieel cultureel erfgoed werd opgegeven — een actie waar Mongolië het niet mee eens was. Erfgoed­organisaties kunnen een belangrijke rol spelen in het samenbrengen van de verschillende actoren die gevoelens van eigenaarschap hebben. De best mogelijke uitkomst is dat de verschillende actoren ervoor kiezen zich samen te gaan inzetten voor het erfgoed. Dit is echter niet noodzakelijk.

Vind jij dat erfgoed­organisaties zelf een standpunt moeten innemen wanneer meerdere actoren — ten nadele van elkaar — erfgoed claimen?